Jaarverslag 2021 en Onderzoeksprogramma 2022

Rekenkamercommissie Meierijstad: Jaarverslag 2021 en Onderzoeksprogramma 2022

Januari 2022

Voorwoord

Voor u ligt het jaarverslag 2021 en het onderzoeksprogramma 2022 van de rekenkamercommissie van de gemeente Meierijstad. In lijn met de wettelijke verplichtingen stelt de rekenkamercommissie jaarlijks een verslag op van haar werkzaamheden in het afgelopen jaar. Met dit jaarverslag legt de rekenkamercommissie  verantwoording af over haar werkzaamheden in 2021.
Er zijn sinds de vorige verslagperiode geen wisselingen geweest in de samenstelling van de rekenkamercommissie, wat het verslagjaar een stabiele basis verschafte voor de uitvoering van het onderzoeksprogramma. Wel was er natuurlijk de thans nog voortdurende coronacrisis, die zekere aanpassingen heeft gevraagd bij de uitvoering van de onderzoeksactiviteiten en beperkingen gaf voor de wijze van vergaderen en het uitvoeren en presenteren van onderzoeken. Vertraging in de werkzaamheden is evenwel slechts in beperkte mate opgetreden en naar wij menen heeft ook de kwaliteit van het geleverde onderzoekswerk daar niet onder geleden.   
In 2021 is een drietal rekenkameronderzoeken gepresenteerd en gepubliceerd: 

  • Kwaliteit gemeentelijke dienstverlening, 
  • Evaluatie Integraal Veiligheidsplan IVP (verbinding zorg en veiligheid) 
  • Woningbouwbeleid (second opinion versnellingsopgave woningbouw). 

De bestuurlijke besluitvorming van het laatstgenoemde onderzoek is doorgeschoven naar de raadscyclus van januari 2022. Een onderzoek naar Eenzaamheid in Meierijstad is in november 2021 van start gegaan en komt naar verwachting in het voorjaar van 2022 tot een afronding.
In februari 2021 heeft een tweede rekenkamerbrief over de planning & controlcyclus het licht gezien. In het fractievoorzittersoverleg zijn naar aanleiding daarvan nadere acties bepaald, zoals het instellen van een werkgroep uit de raad om de P&C cyclus te evalueren. Tot slot heeft de commissie zich georiënteerd op een onderzoek naar het gebruik van algoritmes door overheden. Uiteindelijk is in overleg met een aantal omringende rekenkamercommissies ervoor gekozen een seminar over dit steeds belangrijker wordende thema te organiseren. Dit seminar heeft plaatsgevonden op 13 oktober 2021.
In het verslagjaar is dit keer geen samenspraak met het fractievoorzittersoverleg geweest over nieuwe onderzoeksonderwerpen voor het onderzoeksprogramma 2022. De reden hiervoor is dat er nog twee eerder gekozen onderwerpen ‘op de rol’ stonden en nieuwe thema’s pas na de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen opgepakt kunnen worden. We zullen dan ook na de verkiezingen zo’n brainstormsessie houden met de nieuwe raad gecombineerd met een uitleg over de functie en rol van de rekenkamercommissie. In overleg met de griffie proberen we dit te organiseren in het kader van het introductieprogramma van de nieuwe raad.   
Evenals voorgaande jaren waren de meeste onderzoeksactiviteiten meer gericht op beleidsmatig meekijken en vooruitkijken dan op het traditionele terugkijken. Voorts hebben wij geprobeerd om ook in de vormgeving van de gepresenteerde onderzoeken innovatief te zijn, met als oogmerk de onderzoeken toegankelijker en meer aansprekend te maken. Denk aan de ondersteunende video’s in het onderzoek over het Integraal Veiligheidsplan. Op deze manier proberen wij de raadsleden van Meierijstad optimaal te ondersteunen bij hun controlerende en kaderstellende taken. 
De rekenkamercommissie dankt de gemeenteraad, maar ook het college en iedereen binnen en buiten de ambtelijke organisatie van Meierijstad die constructief aan de realisatie van de werkzaamheden van de rekenkamercommissie hebben bijgedragen.
John Verhoeven, Voorzitter

1.    Inleiding

In de Gemeentewet is in Hoofdstuk IVb de rekenkamerfunctie geregeld.  Deze wettelijke grondslag is voor de uitoefening van de rekenkamerfunctie van Meierijstad nader uitgewerkt in de raadsverordening van 1 januari 2018.  De rekenkamercommissie bestaat uitsluitend uit externe leden. 
De taak van de rekenkamercommissie is om het door de gemeentebestuur gevoerde bestuur te toetsen op drie onderdelen: doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid. Waar het bij de doeltreffendheid van beleid gaat om de vraag of de beoogde effecten ook daadwerkelijk zijn behaald, gaat het bij de doelmatigheid om de efficiëntie van de voorbereiding, totstandkoming en uitvoering van beleid. De rechtmatigheid betreft de mate waarin beleid voldoet aan de wet- en regelgeving. Onderzoek is het primaire instrument van de rekenkamercommissie om aan haar taak uitvoering te geven. 
De terugblik in het jaarverslag en de vooruitblik in het onderzoeksprogramma worden u in één document aangeboden. Aangezien wij een groot belang hechten aan de maatschappelijke relevantie van de onderzoeksonderwerpen, hebben wij onze keuze voor het nieuwe onderzoeksprogramma pas gemaakt na consultatie van het fractievoorzittersoverleg over een shortlist van mogelijke onderzoeksthema’s.  
Na een hoofdstuk waarin de rekenkamercommissie van Meierijstad nader wordt gepositioneerd, bijvoorbeeld in termen van haar ambities, wordt een samenvattend overzicht gegeven van de onderzoeken die in 2021 zijn uitgevoerd en wordt lopend onderzoek nader toegelicht. Hierbij wordt per onderzoek aandacht besteed aan de aanleiding voor het onderwerp, de doelstelling van het onderzoek en het moment waarop het onderzoek voor besluitvorming is of wordt aangeboden. Tot slot laten we zien hoe we onze ambities in het onderzoek (trachten te) realiseren.

2.    De rekenkamercommissie Meierijstad

2.1.    Ambities en uitgangspunten

De rekenkamercommissie wil door middel van haar onderzoeken een positieve en stimulerende bijdrage leveren aan de kwaliteit van het bestuur van de gemeente Meierijstad, door zonder politieke vooringenomenheid te kijken of maatschappelijke doelstellingen op een efficiënte en rechtmatige manier worden gerealiseerd en of er leermomenten en verbeterpunten zijn te benoemen voor het toekomstige handelen. Kortom, met het rekenkameronderzoek wil de rekenkamercommissie de controlerende, kaderstellende en volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad versterken. 
Voor het realiseren van de gestelde missie hanteert de rekenkamercommissie Meierijstad het uitgangspunt dat zij A) toegankelijk is, B) is gericht op leren en C) in haar onderzoek de gehele beleidscyclus bestrijkt. 
Met toegankelijk bedoelt de rekenkamercommissie enerzijds dat zij benaderbaar is. Raadsleden, maar ook andere belanghebbenden, weten de rekenkamercommissie te vinden. Andersom zoekt ook de rekenkamercommissie actief het contact met anderen op. Toegankelijk betekent anderzijds dat de rekenkamercommissie zich ervoor inzet dat haar producten aansluiten bij de behoeften van de raad en aldus maatschappelijke  relevantie hebben. Goed en degelijk onderzoek is een basisvereiste, maar in het communiceren daarover vindt de rekenkamercommissie het belangrijk laagdrempelig en goed leesbaar te rapporteren en ook te zoeken naar eigentijdse vormen van communicatie zoals recentelijk met filmbeelden. Dit moet eraan bijdragen dat onderzoek niet in de kast verdwijnt, maar zijn doorwerking heeft in de praktijk. 
De wettelijke taak van de rekenkamercommissie is het door het gemeentebestuur gevoerde beleid te toetsen. Met het uitvoeren van deze taak hoopt de rekenkamercommissie bovenal te bereiken dat de gemeente Meierijstad lessen trekt voor de toekomst. Kortom, leren staat voorop. Als er iets beter kan of misschien zelfs ronduit fout gaat moet dat benoemd (kunnen) worden, maar altijd met een constructieve en op de toekomst gerichte insteek. 

Terugkijken of vooruitkijken

Bij traditionele rekenkameronderzoeken wordt vooral teruggekeken. Er wordt onderzocht hoe beleid in het verleden tot stand is gekomen en uitgevoerd om op basis daarvan naar de toekomst te kijken. Wettelijk gezien staat een lokale rekenkamer echter niets in de weg om gedurende het gehele beleidsproces onderzoek te verrichten. De rekenkamercommissie van de gemeente Meierijstad vindt het juist relevant om ‘aan de voorkant’ actief te zijn. Er is immers sprake van een beperkte gemeenschappelijke geschiedenis en met name in de eerste jaren na een fusie worden belangrijke keuzes gemaakt voor gemeentelijke kaders op allerlei beleidsterreinen. De rekenkamercommissie wil deze focus vooralsnog behouden, maar ziet intussen mogelijkheden om dit te verbreden, in de zin dat terugkijken in voorkomende gevallen ook relevant kan zijn. Als uitgangspunt blijft de focus wel meer gericht op de raad dan op het college en worden onderzoeksonderwerpen in beginsel primair gekozen op beleidsrelevantie voor de raad. 
In de beschrijving van onze onderzoekswerkzaamheden (hoofdstuk 3) laten we zien hoe we deze ambities in het onderzoek realiseren.

2.2.    Samenstelling

De rekenkamercommissie Meierijstad bestaat uitsluitend uit externe leden. De leden van de rekenkamercommissie zijn: 

  • De heer J.N.M. (John) Verhoeven (voorzitter)
  • Mevrouw S. (Sabine) van Zuydam (vicevoorzitter)
  • De heer A.J.M. (Guus) Dankers (lid)
  • Mevrouw H.M. (Rianneke) Mees-Huibers (lid)

De rekenkamercommissie wordt ondersteund door een commissiesecretaris, Maarten van Els, werkzaam als raadsadviseur op de griffie van Meierijstad. 

Werkzaamheden

De reguliere vergaderingen van de rekenkamercommissie vinden in de regel één keer per maand plaats, in beginsel op de avond dat de raad vergadert.  
Naast de organisatie en werkzaamheden rondom het opzetten, begeleiden en presenteren van onderzoeken zijn er werkzaamheden en activiteiten met betrekking tot de interne organisatie, educatie en bezinning. Zo heeft een rekenkamerlid in het afgelopen jaar deelgenomen aan een introductiecursus rekenkamerwerk van de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers & Rekenkamercommissies (NVVR), over de organisatie van het rekenkamerwerk, de analyse van (uitvoering van) beleid, de aanbesteding van onderzoek en de doorwerking van onderzoek. De voorzitter heeft zich namens de commissie met een aantal andere gemeenten in de regio georiënteerd op de betekenis van algoritmes in het openbaar bestuur, uitmondend in een seminar ‘Algoritmes en publieke controle’ op 13 oktober 2021 in het provinciehuis in Den Bosch.

Uitgangspunten voor selectie onderzoeksonderwerpen

De rekenkamercommissie heeft haar richtinggevende criteria op basis waarvan potentiële onderzoeksonderwerpen worden beoordeeld enkele accenten meegegeven. Bij de keuze van een onderzoeksonderwerp laat de rekenkamercommissie zich bij voorkeur leiden door de inhoudelijke ambities van Meierijstad, zoals de afgelopen raadsperiode opgenomen in het beleidsdocument Mijlpalen van Meierijstad. 
De rekenkamercommissie richt zich hierbij eerder op beleid dan op uitvoering, eerder op realisatie in de toekomst dan op prestaties uit het verleden en eerder op doelmatigheid en doeltreffendheid dan op rechtmatigheid. 
De rekenkamercommissie hecht er waarde aan de gemeenteraad te betrekken bij het vergaren van ideeën over mogelijk nieuw te starten onderzoek. Hoewel de rekenkamercommissie een onafhankelijke commissie is die uiteindelijk zelf besluit een bepaald onderzoeksonderwerp al dan niet ter hand te nemen, sluit zij graag aan bij de gevoelens die leven bij raadsleden. Deze vorm van consultatie is in de praktijk van de afgelopen jaren geformaliseerd in de afspraak dat de rekenkamercommissie twee keer per jaar overleg heeft met de fractievoorzitters. Daarnaast      staat de rekenkamercommissie open voor onderzoekssuggesties van burgers. Men kan de rekenkamercommissie hiervoor rechtstreeks via de website van Meierijstad bereiken (zie communicatie).   

2.3.    Communicatie

De rekenkamercommissie vindt een goede communicatie met de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders, de ambtelijke organisatie en overige betrokkenen c.q. belanghebbenden van groot belang. Het opstellen van een jaarverslag en onderzoeksplan is mede hiervoor bedoeld. Daarnaast communiceert de rekenkamercommissie voorafgaand aan, tijdens en na onderzoeken met de gemeenteraad en andere betrokkenen via gerichte brieven.
De rekenkamercommissie communiceert voorts via de website van Meierijstad. Op de pagina van de rekenkamercommissie is onder meer informatie terug te vinden over de samenstelling van de commissie, over de gehanteerde werkwijze en over lopende en afgesloten onderzoeken.  Ook is er voor inwoners de mogelijkheid om (via de site) door middel van een ideeënformulier ideeën voor onderzoeksonderwerpen aan te dragen. 
Door het aangehaalde overleg met de fractievoorzitters houdt de rekenkamercommissie voeling met de gemeenteraad en is het contact met de raad institutioneel geborgd. Communicatie met overige ‘interne’ betrokkenen, zoals het college, portefeuillehouders. gemeentesecretaris en/of directieteam, griffier en accountant vindt plaats op incidentele basis waar aangekondigde, lopende of afgeronde onderzoeken daar aanleiding voor geven. 

3.    Terugkijken op 2021

3.1.    Kwaliteit gemeentelijke dienstverlening

Aanleiding voor het onderzoek

Dienstverlening aan burgers, bedrijven en instellingen is een kerntaak van de gemeente. Veel inwoners hebben voor tal van diensten of anderszins regelmatig met de gemeente te maken. Meierijstad is ambitieus. 
In het overleg met de fractievoorzitters kreeg Dienstverlening brede steun als onderwerp voor een rekenkameronderzoek. De reden hiervoor was onder meer nieuwsgierigheid naar waar de gemeente ruim drie jaar na de fusie staat, maar ook hoe de dienstverlening nu wordt ervaren en wat verbeterpunten zijn voor de toekomst.

Doelstelling van het onderzoek

Het onderzoek stelde zich ten doel om vast te stellen hoe de dienstverlening van de gemeente ervoor staat. Hoe inwoners dat ervaren, maar ook in hoeverre de gemeente haar eigen ambitie realiseert.

Onderzoeksopzet

De centrale onderzoeksvraag was als volgt geformuleerd:
Waar staat de gemeente Meierijstad in het waarmaken van haar ambitie in de dienstverlening aan burgers, hoe ervaren inwoners de dienstverlening van de gemeente en wat is daaruit te leren?

De centrale onderzoeksvraag viel uiteen in verschillende deelvragen die betrekking hebben op beleid, uitvoering en ervaring inwoners en lessen voor de toekomst.
Een mystery guest onderzoek maakte onderdeel uit van de onderzoeksopzet. Aan de hand van 20 casussen hebben geïnstrueerde mystery guests de feitelijke dienstverlening in kaart gebracht. 
De feitelijke uitvoering van het onderzoek heeft plaatsgevonden in de periode april 2020 tot en met december 2020. Het rapporteren van de bevindingen en conclusies en aanbevelingen alsook het geven van gelegenheid voor ambtelijk en bestuurlijk wederhoor vonden plaats in het verslagjaar.  

Bestuurlijke besluitvorming

De Nota van bevindingen is in januari 2021 aangeboden voor ambtelijk wederhoor. Na verwerking van de ambtelijke reactie zijn conclusies en aanbevelingen geformuleerd en is het college om een bestuurlijke reactie gevraagd. De presentatie van het onderzoek vond vanwege de coronamaatregelen volledig digitaal plaats op een beeldvormende avond op 24 februari 2021. In de bestuurlijke zienswijze bleek het college zich te herkennen in de conclusies en aanbevelingen. Eén aanbeveling werd gemotiveerd niet door het college overgenomen, waarna de rekenkamercommissie hieraan nog overwegingen heeft gewijd in een nawoord bij het rapport. Bij de behandeling van het raadsvoorstel in commissie en raad bleek het verschil van opvatting terug te brengen tot een interpretatieverschil van wat bedoeld werd met de betreffende aanbeveling.  

3.2.    Evaluatie Integraal VeiligheidsPlan (IVP) 

Aanleiding voor het onderzoek

In 2018 heeft de gemeente Meierijstad een integraal veiligheidsplan (hierna IVP) opgesteld voor de periode 2019-2022, dat prioriteit geeft aan ondermijnende criminaliteit, de aanpak van drugs en high impact crimes (o.a. woninginbraken) en veiligheid & zorg. Halverwege de looptijd van het integraal veiligheidsplan leek een geschikt moment om te evalueren hoe de gemeente Meierijstad ervoor stond in het realiseren van de doelstellingen van het IVP.

Doelstelling van het onderzoek

Binnen de kaders van de doelstellingen van het IVP is ervoor gekozen het onderzoek te focussen op de verbinding tussen zorg en veiligheid, d.w.z. met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen zoals personen met verward gedrag, jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit, mensenhandel/ arbeidsuitbuiting en polarisatie/radicalisering.  
De verbinding tussen zorg en veiligheid is een aspect van veiligheid dat het meest lokaal speelt en ten aanzien waarvan de rol van de gemeente en de gemeenteraad het grootst is vergeleken met de andere thema’s. Voorts is de problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid regelmatig in het nieuws. Door op dit thema te focussen, verwachtte de rekenkamercommissie de gemeenteraad achtergrond bij dit nieuws te kunnen geven.

Onderzoeksopzet

Als centrale onderzoeksvraag was geformuleerd:
Waar staat de gemeente Meierijstad in het realiseren van de ambities en doelen zoals verwoord in het IVP en wat zijn eventuele aandachtspunten voor de toekomst?

Aan de verschillende deelvragen zijn normen gehangen. De onderzoeksvragen en het daarvoor geldende normenkader hebben betrekking op beleid, organisatie, uitvoering, effecten en sturing en op de toekomst. Het normenkader is hierbij het referentiekader voor de beoordeling. De onderzoeksvragen worden beantwoord en krijgen per norm een oordeel in hoeverre de gemeente voldoet aan de norm. Een scherp oordeel beoogt de raad houvast te geven bij de interpretatie van het onderzoeksrapport. 

Het onderzoek richtte zich op de periode januari 2018 tot eind 2020. Het gaat hierbij over de sociale veiligheid (als gevolg van intermenselijke relaties) en dus niet over fysieke veiligheid (denk aan verkeer, milieu en brandveiligheid). Er is een uitgebreide documentstudie gedaan naar het veiligheidsbeleid in Meierijstad. Vervolgens zijn er gesprekken gevoerd met ambtelijk betrokkenen van diverse afdelingen en verschillende personen van partnerorganisaties zoals de politie, het CvTB, de GGD en de Zorg- en Veiligheidshuizen.  
Er is voor gekozen een beknopte rapportage op te stellen met de kernpunten uit de bevindingen en beantwoording van onderzoeksvragen. Gaandeweg het onderzoek is stap voor stap toegewerkt naar de selectie van enkele opvallende casussen die kernachtig weergeven hoe de gemeente op dit thema werkt aan de uitvoering van beleid. Die casussen zijn vervolgens samen met een professioneel filmmaker omgezet in enkele beeldverslagen: filmportretten per subthema. Aan de hand van de bevindingen  is een zo adequaat mogelijke weergave gemaakt die op beeldende      wijze een antwoord geeft op de onderzoeksvragen. Alle onderliggende informatie is terug te vinden in de uitgebreide bijlagen bij het rapport. 

Bestuurlijke besluitvorming

De onderzoeksperiode strekte zich uit over de periode oktober 2020 tot april 2021. Na verwerking van de uitvoerige ambtelijke reactie en ontvangst van de daarop volgende bestuurlijke zienswijze, is het rapport gepresenteerd op een beeldvormende avond van 9 september 2021. Na commissiebehandeling heeft de raad de aanbevelingen overgenomen in zijn vergadering van 4 november 2021.  

3.3.    Woningbouwbeleid (second opinion versnellingsopgave woningbouw)

Aanleiding voor het onderzoek

De gemeente Meierijstad heeft, zoals zoveel gemeentes, een fikse behoefte aan woningbouw. Uit prognoses bleek dat de behoefte voor Meierijstad veel groter zal zijn dan in de Woonvisie van 2018 nog werd aangenomen. 

Doelstelling van het onderzoek

Met het onderzoek wilde de Rekenkamercommissie de gemeenteraad inzicht geven in de vraag of en in hoeverre het te verwachten is dat de acties van het college (in visie en in concrete maatregelen) gaan bijdragen aan de invulling van de woningbouwopgave. 

Onderzoeksopzet

Het onderzoek toetst of nu de juiste stappen worden genomen, binnen de gegeven context. Daarom is het onderzoek in hoofdzaak een second opinion over het (voorgenomen) beleid, met als centrale vraag:  In hoeverre doet de gemeente Meierijstad wat mogelijkerwijs binnen haar invloedssfeer ligt om de woningopgave te versnellen en zijn deze (voor)genomen maatregelen zinvol gegeven de opgave die er ligt?
Diverse deelvragen worden beantwoord, verdeeld over drie thema’s: 1) gemeentelijk beleid en instrumentarium, 2) gemeentelijke rol binnen de netwerkopgave en 3) best practices.
Het onderzoek is in februari 2021 van start gegaan en liep inhoudelijk door tot medio juli 2021. Daarin is meegenomen het raadsvoorstel over het actieplan versnelling woningbouwopgave waarover in juni 2021 besluitvorming plaatsvond. Op deze manier kon er sprake zijn van een second opinion van actueel ingezette (instrumenten voor) versnelling van de woningbouwopgave.   Na het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor, waar de onderzoeksbevindingen goed zijn ontvangen en de conclusies en aanbevelingen werden omarmd, heeft op 14 oktober 2021 de presentatie van het onderzoek plaatsgehad op een beeldvormende avond. 

Bestuurlijke besluitvorming

De commissiebehandeling vond plaats op 2 december 2021. Om agendatechnische redenen is de raadsbehandeling doorgeschoven naar 27 januari 2022.

3.4.    Eenzaamheid in Meierijstad

Aanleiding voor het onderzoek

Eenzaamheid heeft een slechte invloed op de emotionele en fysieke gezondheid van mensen. De groep die eenzaamheid ervaart, groeit de laatste jaren. De coronacrisis die de wereld sinds anderhalf jaar in haar greep heeft, maakt dat er minder sociale contacten zijn. Daardoor is eenzaamheid een nog grotere bedreiging voor de volksgezondheid geworden. 
De fractievoorzitters hebben aangegeven grote waarde te hechten aan onderzoek naar eenzaamheid in Meierijstad en naar de manier waarop de gemeente eenzaamheid kan tegengaan. Op de shortlist van onderwerpen die wij de fractievoorzitters voorlegden luidde het mogelijke onderzoeksonderwerp nog ‘eenzaamheid onder ouderen’. Deze benadering werd evenwel als te beperkt gezien. Eenzaamheid komt niet alleen onder ouderen voor, maar is ook onder andere leeftijdsgroepen of in relatie tot bepaalde leefomstandigheden een probleem van betekenis. 

Doelstelling van het onderzoek

Kern van het onderzoek is de vraag of de gemeente Meierijstad de juiste dingen doet om eenzaamheid in Meierijstad tegen te gaan. Daarvoor wordt gekeken naar het huidige beleid, naar de ervaringen van inwoners en instanties die zich met eenzaamheid bezig houden en uiteraard ook naar de ervaringen van inwoners die juist niet met het huidige eenzaamheidsbeleid bereikt zijn. Lessen uit andere gemeentes zullen niet ontbreken. 

Onderzoeksopzet

Wat is het beleid van de gemeente om eenzaamheid tegen te gaan? Welke beleidsinstrumenten zijn hiervoor ontwikkeld?  Zijn deze doeltreffend? Welke sociale partners zijn erbij betrokken en hoe vertolkt de gemeente de regierol? Wat is de invloed van (de maatregelen tegen) Corona? Welke lessen kunnen we leren voor de toekomst?

Het onderzoek is medio november 2021 van start gegaan. Er worden onder meer interviews gehouden met de welzijnsorganisaties en huisartsen in de gemeente. Bewoners worden bereikt via bestaande activiteiten en  andere vindplaatsen. Daarbij wordt een analyse van het beleid gemaakt: wat werkt en wat niet? Bij de planning en uitvoering van het onderzoek wordt waar nodig rekening gehouden met de bijzondere omstandigheden die de coronamaatregelen met zich meebrengen. 

Onderdeel van het onderzoek is een reflectiesessie met de raad, om de raads- en commissieleden mee te nemen in de wijze waarop het onderzoek is ingestoken, daarover met hen in gesprek te gaan en zo aanvullende informatie op te halen. Deze sessie heeft inmiddels plaatsgehad op een beeldvormende avond op 20 januari 2022.
Streven is om het onderzoek  in het voorjaar van 2022 af te ronden om de bevindingen te kunnen presenteren op een beeldvormende avond. Aanbevelingen voor de toekomst kunnen zodoende de nieuwe coalitie inspireren. 

Bestuurlijke besluitvorming

In commissie en raad, naar verwachting in de zomer van 2022.  

3.5.    Rekenkamerbrief II: kadernota en programmabegroting

In februari 2021 heeft een tweede rekenkamerbrief over de planning & controlcyclus het licht gezien, t.w. kadernota en programmabegroting. De bevindingen en aanbevelingen zijn in samenhang met de eerste rekenkamerbrief over de jaarrekening en jaarverslag besproken in het fractievoorzittersoverleg. Een tweede maal na ontvangst van de bestuurlijke reactie van het college, waarin is ingegaan op de kwaliteit, op de doorontwikkeling en op het moment van behandelen van de P&C documenten alsook op de inrichting van de kadernota. Over de wenselijkheid van een andere inrichting van de kadernota, die nu het karakter heeft van een mini-begroting, waren de fractievoorzitters het wel eens. Een aantal fracties bleek open te staan voor het formeren van een werkgroep vanuit de raad om de P&C cyclus te evalueren en te bezien in hoeverre de bevindingen en aanbevelingen van de rekenkamercommissie tot verbetervoorstellen kunnen leiden. Met het oog op de nabijheid van de verkiezingen in maart 2022 zal deze werkgroep uit de nieuwe raad worden samengesteld.

3.6.    Algoritmen

Op 13 oktober 2021 heeft de rekenkamercommissie tezamen met een aantal andere rekenkamercommissies in de regio het seminar ‘Algoritmes en publieke controle’ georganiseerd in het provinciehuis van ’s-Hertogenbosch. Drie deskundige sprekers gingen in op de vraag hoe raden en rekenkamers goed inzicht, overzicht en toezicht kunnen houden op ‘gulzige technologie’ van algoritmes. Hoe transparant en controleerbaar is het gebruik van algoritmes en wat zijn de risico’s?
Dr. Marcel Thaens (CIO van de provincie Noord-Brabant) schetste de context van het werken met algoritmes binnen publieke organisaties en vroeg aandacht voor de keerzijde van algoritme-gebruik. Ook gaf hij aan hoe de provincie hiermee bezig is, zowel intern als binnen een landelijk consortium om te komen tot een beter publiek toezicht op algoritmes. 
Eva de Bruijn MSc (raadslid Eindhoven met onder andere data & digitalisering in haar portefeuille) maakte zich hard voor de ethische commissie en een algoritmeregister en agendeerde onderwerpen als scanauto's, citybeacons en online monitoring. Dr. Berrie Zielman en Justin Verhulst MSc (onderzoekers bij de Algemene Rekenkamer) gingen ten slotte in op hoe algoritmes het beleid ondersteunen en wanneer juist niet? Hoe kunnen risico’s beheerst worden? Zij lichtten het toetsingskader voor algoritmes toe zoals de Algemene Rekenkamer dat hanteert om deze kritische vragen te kunnen beantwoorden. 
De inbreng van de sprekers maakte de aanwezige deelnemers nog eens extra bewust van het belang van het onderwerp. In nauwe samenspraak met de andere rekenkamercommissies blijven we dit onderwerp volgen en waar nodig agenderen.

4.    Onderzoeksprogramma 2022

Gebruikelijk schuiven we één keer per jaar aan bij het fractievoorzittersoverleg om een shortlist aan onderzoekssuggesties voor te leggen. Dat is dit jaar niet gebeurd omdat er nog twee onderzoeksonderwerpen ‘op de rol’ stonden uit de rijke oogst van het overleg in oktober 2020, te weten Eenzaamheid en Mobiliteit.      Het onderzoek naar Eenzaamheid in Meierijstad is gaande en vordert gestaag. Mobiliteit lijkt als onderzoeksonderwerp achterhaald, omdat de gemeente      op dit gebied bepaald niet heeft stilgezeten en een raadsvoorstel tot vaststelling van de duurzame mobiliteitsvisie gereed heeft, dat reeds in januari 2022 ter besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd. 
Om het onderzoeksprogramma voor 2022, naast het lopende onderzoek naar Eenzaamheid, verder aan te vullen met nieuwe onderzoeksonderwerpen, is de rekenkamercommissie voornemens hierover kort na de verkiezingen een workshop te organiseren met de nieuwe raad. Deze activiteit kan in overleg met de griffie onderdeel uitmaken van het introductieprogramma van de nieuwe raad, waarin ook de kennismaking met de werkzaamheden van de rekenkamercommissie een plaatsje krijgt. 

5.    Groslijst van onderzoeksonderwerpen

De rekenkamercommissie beschikt over een groslijst met onderwerpen waar zij voor toekomstig rekenkameronderzoek uit kan putten. Deze lijst wordt jaarlijks bijgewerkt en geactualiseerd. Een keuze uit de onderwerpen wordt gemaakt op basis van de richtinggevende criteria zoals gepresenteerd onder het kopje ‘criteria voor selectie onderzoeksonderwerpen’ op pagina 5. Op dit moment staan de volgende onderwerpen op de groslijst: 

  1. Verbonden partijen/ gemeenschappelijke regelingen 
  2. Omgevingswet
  3. Subsidiebeleid
  4. Privacy in het sociaal domein
  5. Mobiliteit (zie echter hierboven par. 4)
  6. Vestigingsbeleid 
  7. Armoedebeleid 
  8. Arbeidsmarktbeleid 
  9. Sportbeleid 
  10. Inrichting en beheer openbare ruimte (verbijzondering: verkeersveiligheid) 
  11. Demografische ontwikkelingen en gemeentelijk beleid 
  12. Subsidiëring begeleiding Jeugdzorg 
  13. Effectiviteit jeugdpreventie voor overlast door jongeren 
  14. Transparantie van besluitvorming 
  15. Zienswijze verbonden partijen in beleidsnota’s 
  16. Burgerinitiatieven/actief burgerschap
  17. Het samenspel van inwoners en raad bij omgevingsplannen
  18. Jeugdbeleid 
  19. Kernwinkelgebied 
  20. Afhandeling klachten/meldingen
    In 2022 van de lijst te verwijderen: 
  21. Gemeentelijke Dienstverlening (2020/2021)    
  22. Integrale veiligheid (2020/2021)
  23. Woningbouwbeleid (2021)
  24. Eenzaamheid (2021-2022)

Bij het selecteren van de onderzoeksonderwerpen en het bepalen van de scope wordt rekening gehouden met de criteria zoals geformuleerd voor de selectie van onderwerpen. Bovendien houden we bij het opzetten en uitvoeren van het rekenkameronderzoek onze ambities scherp voor ogen.  

6.    Tot slot

Op de website van Meierijstad www.meierijstad.nl/Rekenkamercommissie vindt u naast algemene informatie over de rekenkamercommissie actuele informatie over lopende en afgeronde onderzoeken, eerdere jaarverslagen, onderzoeksprogramma’s enz.