3.1. Woningbouwbeleid (second opinion versnellingsopgave woningbouw)
Aanleiding voor het onderzoek
De gemeente Meierijstad heeft, zoals zoveel gemeenten, een fikse behoefte aan woningbouw. Uit prognoses bleek dat de behoefte voor Meierijstad veel groter zal zijn dan in de Woonvisie van 2018 nog werd aangenomen.
Doelstelling van het onderzoek
Met het onderzoek wilde de Rekenkamercommissie de gemeenteraad inzicht geven in de vraag of en in hoeverre het te verwachten is dat de acties van het college (in visie en in concrete maatregelen) gaan bijdragen aan de invulling van de woningbouwopgave.
Onderzoeksopzet
Het onderzoek toetst of nu de juiste stappen worden genomen, binnen de gegeven context. Daarom is het onderzoek in hoofdzaak een second opinion over het (voorgenomen) beleid, met als centrale vraag: In hoeverre doet de gemeente Meierijstad wat mogelijkerwijs binnen haar invloedssfeer ligt om de woningopgave te versnellen en zijn deze (voor)genomen maatregelen zinvol gegeven de opgave die er ligt?
Diverse deelvragen worden beantwoord, verdeeld over drie thema’s: 1) gemeentelijk beleid en instrumentarium, 2) gemeentelijke rol binnen de netwerkopgave en 3) best practices.
Het onderzoek is in februari 2021 van start gegaan en liep inhoudelijk door tot medio juli 2021. Daarin is meegenomen het raadsvoorstel over het actieplan versnelling woningbouwopgave waarover in juni 2021 besluitvorming plaatsvond. Op deze manier kon er sprake zijn van een second opinion van actueel ingezette (instrumenten voor) versnelling van de woningbouwopgave. Na het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor, waar de onderzoeksbevindingen goed zijn ontvangen en de conclusies en aanbevelingen werden omarmd, heeft op 14 oktober 2021 de presentatie van het onderzoek plaatsgehad op een beeldvormende avond.
Bestuurlijke besluitvorming
De commissiebehandeling vond plaats op 2 december 2021. Om agenda technische redenen heeft de raadsbehandeling pas plaatsgehad op 27 januari 2022, om welke reden het onderzoek toch in het verslagjaar 2022 is opgenomen. De raad heeft de aanbevelingen overgenomen en het college opgedragen deze te verankeren in het woningbouwbeleid of -uitvoering.
3.2. Eenzaamheid in Meierijstad
Aanleiding voor het onderzoek
Het is bekend dat eenzaamheid een slechte invloed heeft op de emotionele en fysieke gezondheid van mensen. De groep die eenzaamheid ervaart, groeide de laatste jaren al en de coronacrisis die de wereld bij de aanvang van het onderzoek al anderhalf jaar in haar greep had, deed de sociale contacten nog eens verminderen. Daardoor had eenzaamheid als een toenemende bedreiging voor de volksgezondheid te gelden.
De fractievoorzitters gaven aan grote waarde te hechten aan onderzoek naar eenzaamheid in Meierijstad en naar de manier waarop de gemeente eenzaamheid kan tegengaan. Op de shortlist van onderwerpen die aan de fractievoorzitters is voorgelegd luidde het aanvankelijke onderzoeksonderwerp nog ‘eenzaamheid onder ouderen’. Deze benadering werd evenwel als te beperkt gezien. Eenzaamheid komt niet alleen onder ouderen voor, maar is ook onder andere leeftijdsgroepen of in relatie tot bepaalde leefomstandigheden een probleem van betekenis.
Doelstelling van het onderzoek
Kern van het onderzoek was de vraag of de gemeente Meierijstad de juiste dingen doet om eenzaamheid in Meierijstad tegen te gaan. Daarvoor is gekeken naar het huidige beleid, naar de ervaringen van inwoners en instanties die zich met eenzaamheid bezig houden en uiteraard ook naar de ervaringen van inwoners die juist niet met het huidige eenzaamheidsbeleid bereikt zijn. Lessen uit andere gemeenten maakten onderdeel uit van het onderzoek.
Onderzoeksopzet
Wat is het beleid van de gemeente om eenzaamheid tegen te gaan? Welke beleidsinstrumenten zijn hiervoor ontwikkeld? Zijn deze doeltreffend? Welke sociale partners zijn erbij betrokken en hoe vertolkt de gemeente de regierol? Wat is de invloed van (de maatregelen tegen) Corona? Welke lessen kunnen we leren voor de toekomst?
Het onderzoek ging medio november 2021 van start. Er zijn onder meer interviews gehouden met de welzijnsorganisaties en huisartsen in de gemeente. Bewoners bereikten de onderzoekers via bijvoorbeeld bestaande activiteiten. Daarbij is een analyse van het beleid gemaakt: wat werkt en wat niet? Bij de planning en uitvoering van het onderzoek is waar nodig rekening gehouden met de bijzondere omstandigheden die de coronamaatregelen (met name tijdens de onderzoeksfase in de tweede helft van 2021) met zich meebrachten.
Onderdeel van het onderzoek was een reflectiesessie met de raad, om de raads- en commissieleden mee te nemen in de wijze waarop het onderzoek is ingestoken, daarover met hen in gesprek te gaan en zo aanvullende informatie op te halen. Deze sessie heeft plaatsgehad op een beeldvormende avond op 20 januari 2022.
Bestuurlijke besluitvorming
De presentatie van het onderzoek vond plaats op een beeldvormende avond op 7 april 2022. Behandeling in commissie en raad vond plaats op 9 juni respectievelijk 23 juni 2022. De raad heeft alle aanbevelingen overgenomen.
3.3. Doorwerkingsonderzoek
Aanleiding voor het onderzoek
De gemeente Meierijstad bestaat nu vijf jaar. Voor de rekenkamercommissie is dat een goed moment om terug te blikken en te leren van eerder uitgevoerde onderzoeken. Nagenoeg alle aanbevelingen zijn door de raad en het college omarmd. Maar hebben ze ook effect gehad?
Na oriënterende gesprekken met een drietal onderzoeksbureaus is aan hen gelegenheid gegeven om een offerte uit te brengen. De opdracht is vervolgens gegund aan bestuurs- en organisatiekundig adviesbureau Arena Consulting, dat in oktober 2022 van start is gegaan.
Doelstelling van het onderzoek
In een doorwerkingsonderzoek wordt kort gezegd bekeken wat er terecht is gekomen van de aanbevelingen die in eerdere onderzoeken zijn gedaan. Een andere interessante vraag is ook hoe doorwerking kan worden bevorderd.
Onderzoeksopzet
Wat waren de factoren die een goede opvolging van de uitgevoerde rekenkameronderzoeken hebben belemmerd of bevorderd? Dat is de kernvraag van het onderzoek. De doorwerkingsanalyse wordt uitgevoerd voor de eerder uitgebrachte onderzoeken Toegang sociaal domein (2018), Duurzaamheid en maatschappelijk initiatief (2018) en Maatschappelijk vastgoed (2018). De andere onderzoeken zijn nog te kort geleden gepresenteerd om nu al effecten te kunnen meten. Het eerste rekenkameronderzoek naar het woningbouwbeleid (juni 2016) is al meegenomen in de Second opinion op het actieplan woningbouw (2021).
Naast een documentenanalyse houdt Arena Consulting onder meer interviews met de betrokken wethouders, ambtenaren en raadsleden en heeft zij een vragenlijst onder raadsleden uitgezet. De bijdragen van de rekenkamercommissie zelf aan de betreffende onderzoeken zijn ook onderwerp van onderzoek.
Bestuurlijke besluitvorming
Volgens planning vindt afronding van dit onderzoek plaats in april 2023, met een presentatie van de bevindingen aan de gemeenteraad op een beeldvormende avond op 20 april 2023, gevolgd door bestuurlijke besluitvorming in de raadsvergadering van 29 juni 2023.
3.4. Overige activiteiten: verkenning gezamenlijk onderzoek met andere Brabantse gemeenten
De rekenkamercommissie heeft in het verslagjaar gebruik gemaakt van een uitnodiging om deel te nemen aan een overleg van de rekenkamer(commissie)s van de vijf grootste Brabantse gemeenten. Doel van het overleg is de uitwisseling van ervaringen met het rekenkamerwerk alsook het bij gelegenheid kiezen van een onderzoeksonderwerp dat in gezamenlijkheid kan worden opgepakt en uitgevoerd.
Bij de eerste bijeenkomst schoof naast Meierijstad ook de rekenkamercommissie van het Land van Cuijk aan, zodat gesproken kan worden van een samenwerking van de rekenkamer(commissie)s van 7 Brabantse gemeenten. Er zijn diverse bijeenkomsten geweest waaraan de secretaris van de commissie heeft deelgenomen en in september is er een bijeenkomst geweest waar ook de voorzitters aanschoven. Laatstbedoelde overleg was mede bedoeld om uit een shortlist van mogelijke onderzoeksonderwerpen een keuze te maken voor de gezamenlijke uitvoering van een onderzoek in 2023. Uiteindelijk moest de rekenkamercommissie besluiten om niet aan dit onderzoek deel te nemen, enerzijds om een praktische reden vanwege de tijdens dit onderzoek verwachte algehele wijziging van de samenstelling van de commissie (zie paragraaf 2.2) en anderzijds vanwege de keuze van het onderwerp ‘Energietransitie’, een onderwerp waarover de rekenkamercommissie al eerder het onderzoeksrapport ‘De raad aan het roer’ (2020) uitbracht.